No njena težnja da pronađe što više različitih izvora nailazi na prepreke jer je sada Evropa preplavljena skupim američkim ukapljenim plinom.
Neposredno prije ruskog napada na Ukrajinu 2021. godine Evropa je oko 50 posto svog prirodnog plina uvozila iz Rusije, uglavnom putem plinovoda. Nakon ruske invazije 2022. Evropljani su brzo počeli smanjivati zavisnost i u tri godine potrošnju ruskog plina smanjili za dvije trećine.
Istovremeno, Evropa se počela sve više oslanjati na uvoz ukapljenog plina, i to prije svega iz Sjedinjenih Američkih Država. Taj plin je nakon invazije dobio nadimak „plin slobode“, a njegov transport preko Atlantika stalno se povećava zahvaljujući mreži novih terminala u državama EU.
Do 2025. godine oko 57 posto uvoza LNG-a u EU dolazilo je iz Sjedinjenih Država, gotovo četiri puta više nego 2021. Prema analizi Instituta za energetsku ekonomiju i finansijsku analizu (IEEFA), taj bi udio do 2030. mogao porasti i na 80 posto. SAD prije 2016. nije izvozio plin jer su zalihe bile namijenjene domaćem tržištu, no danas je postao najveći svjetski dobavljač LNG-a, prenosi SEEbiz.
Američki plin je najskuplja opcija
Plin će još neko vrijeme ostati dio evropske energetske tranzicije, a većina plina u Evropu stiže iz Norveške putem plinovoda. No analitičari upozoravaju da bi nagli rast uvoza američkog LNG-a mogao ugroziti planove o energetskoj nezavisnosti i sigurnosti.
IEEFA u svom izvještaju navodi da pretjerano oslanjanje na američki LNG „protivrječi“ planu REPowerEU iz 2022. godine, koji nastoji okončati zavisnost o ruskim fosilnim gorivima „uštedama energije, diverzifikacijom izvora i ubrzanim prelaskom na čistu energiju“.
Osim toga, rast američkih isporuka nije u skladu s ciljem EU da energija bude jeftinija. „Američki LNG je najskuplji za evropske kupce, ali evropske kompanije ipak potpisuju ugovore“, kaže Ana Maria Jaller-Makarewicz, glavna evropska analitičarka IEEFA-e i autorica izvještaja o rastu energetske zavisnosti EU.
Među tim ugovorima je i sporazum novoosnovanog preduzeća Atlantic-See LNG o snabdijevanju jugoistočne Evrope, a moguće i Ukrajine, američkim LNG-om. Plin bi se dopremao preko grčkih terminala i regionalnog „Vertikalnog plinskog koridora“.
Prema podacima agencije Reuters, predstavnici grčke kompanije 24. februara sastaju se s američkim zvaničnicima kako bi osigurali do 15 milijardi kubnih metara LNG-a godišnje u narednih 20 godina za snabdijevanje centralne i istočne Evrope. Atlantic-See LNG već je potpisao dvadesetogodišnji ugovor s Venture Globalom, jednim od najvećih američkih izvoznika LNG-a u EU.
Trumpova „energetska dominacija“
Još 2023. godine njemačka državna kompanija Securing Energy for Europe – nekadašnji Gazprom Germania – potpisala je dvadesetogodišnji ugovor s Venture Globalom o uvozu miliona tona LNG-a godišnje iz njihovih postrojenja u Louisiani.
Direktor Venture Globala Mike Sabel izjavio je da je „zahvalan na snažnom vodstvu predsjednika Trumpa“ i svima „s obje strane Atlantika“ koji podržavaju trgovinu američkim LNG-om.
Predsjednik SAD-a Donald Trump promovirao je politiku američke „energetske dominacije“ i u julu 2025. godine dogovorio trgovinski sporazum između EU i SAD kojim se Evropa obavezuje da će do 2028. godine godišnje kupovati američke energente – ukapljeni plin, naftu i nuklearno gorivo – u vrijednosti od gotovo 630 milijardi eura (750 milijardi dolara).
„Taj sporazum prisiljava Evropu da kupuje sve više američke energije“, kaže Jaller-Makarewicz i upozorava da će, kada bude formaliziran, dodatno povećati rizik „geopolitičke zavisnosti visokog rizika“ o američkom LNG-u.
IEEFA u svom izvještaju zaključuje: „Sporazum u praksi veže energetsku opskrbu EU uz jednog dobavljača, čime se dovodi u pitanje energetska sigurnost i ugrožavaju planovi za smanjenje potrošnje plina.“ A kada EU krajem 2027. godine u potpunosti zabrani uvoz ruskog plina, potražnja za američkim plinom mogla bi biti još veća.
Monopol jednog umjesto monopola drugog
Već kada je Evropski parlament u decembru glasao za postepeno ukidanje uvoza ruskog plina i nafte, stručnjaci su upozorili da sama obustava uvoza iz Rusije ne znači automatski i veću raznolikost u snabdijevanju. „Diverzifikacija ne može značiti zamjenu jednog dominantnog dobavljača drugim“, rekao je Raffaele Piria, viši saradnik berlinskog instituta Ecologic. „Evropi je potrebna jasna definicija diverzifikacije i strategija usklađena s današnjim geopolitičkim okolnostima.“
Jer odnosi EU i SAD više nisu tako dobri: tu su i prijetnje carinama državama EU koje odbijaju njegove zahtjeve u vezi s aneksijom Grenlanda, tako da se i u Bruxellesu počelo postavljati pitanje koliko je mudro osloniti se na američki plin.
„U ovim burnim geopolitičkim vremenima Evropa mora ostati snažna i jedinstvena te težiti nezavisnosti. To znači udvostručiti ulaganja u čistu, sigurnu i domaću energiju“, poručio je povjerenik Evropske komisije za energetiku i stambenu politiku Dan Jorgensen na summitu Sjevernog mora u Hamburgu krajem januara.
I druge izvore i drugu energiju
Na summitu je dogovoren i „Zajednički pakt o ulaganju u pučinske vjetroelektrane“, uz još nekoliko mjera usmjerenih na postizanje čiste i nezavisne energije u EU.
Jorgensen je također rekao da bi Evropa trebala nabavljati mnogo više plina iz drugih zemalja kao što su Kanada, Katar ili Alžir.
„Smjer evropske energetske politike mogao bi se promijeniti“, ističe Jaller-Makarewicz. „Ako EU ostane čvrst u namjeri da potrošnju plina zamijeni čistim izvorima energije, potražnja će padati.“
U takvim okolnostima mogli bi propasti i postojeći dogovori o američkom LNG-u, zasnovani na memorandumima o razumijevanju – formalnim, ali pravno neobavezujućim sporazumima.
U međuvremenu je više od 120 evropskih i međunarodnih organizacija civilnog društva poslalo pismo čelnicima EU s pozivom da prekinu pregovore o trgovinskom sporazumu EU–SAD koji Evropu trajno veže uz američki izvoz energije.
U pozivu na „smanjenje zavisnosti o američkim fosilnim gorivima u znak solidarnosti s onima koji su ugroženi Trumpovim fosilnim imperijalizmom“ podsjeća se i na nedavni napad na Venezuelu te Trumpovu težnju da prisvoji Grenland.